Hormony przysadki mózgowej i jajników w cyklu płciowym kobiety

Jajeczkowanie (owulacja), czyli uwolnienie jajeczka z jajnika, jest w cyklu płodnym wydarzeniem o znaczeniu zasadniczym. Odbywa się ono w cyklu tylko jeden raz, chociażby wówczas uwolnionych zostało więcej niż jedna komórka jajowa.

Mechanizm owulacyjny wyzwala również wytwarzanie: estradiolu oraz progesteronu.

Estradiol powstaje jedynie w rozwijającym się pęcherzyku jajnika przed owulacją. Pobudza on gruczoły szyjki macicy do wydzielania specyficznego śluzu („śluzu wskazującego na możność poczęcia”). Obecność tego śluzu warunkuje wędrówkę plemników przez szyjkę i ich dotarcie do komórki jajowej. Ponadto zaś estradiol stymuluje rozrost błony śluzowej, wyściełającej jamę macicy.

Cykliczne przemiany czynności jajników podlegają kontroli dwóch hormonów wydzielanych przez przysadkę mózgową: hormonu stymulującego pęcherzyki jajników (follicle-stimulating hormone: {FSH) oraz hormonu luteinizującego (luteinizing hormone: {LH).

Istnieje pewne progowe stężenie FSH dla pęcherzyków jajnikowych. Dopóki ono nie zostaje osiągnięte, nie zaznacza się żadna stymulacja.

Istnieje z kolei pośrednie stężenie wytwarzanego FSH. Dopiero wraz z jego przekroczeniem, jeden z pęcherzyków jajnika otrzymuje wreszcie zdecydowaną stymulację do pełnej odpowiedzi owulacyjnej.

Od momentu, gdy niejako pędem biegnie do owulacji, wytwarza on w szybko wzrastających ilościach estradiol. Ów estradiol stymuluje wytwarzanie śluzu szyjkowego, jednocześnie sprowadzając wytwarzanie FSH do stężenia poniżej wartości progowej.

Spadek FSH uruchamia z kolei mechanizm dojrzewania dominującego pęcherzyka. Dzięki temu staje się on zdolny przyjąć drugą gonadotropinę przysadki mózgowej: LH. Pojawienie się LH w masywnej ilości staje się mechanizmem spustowym, który zapoczątkowuje pęknięcie pęcherzyka, tzn. powoduje jajeczkowanie-owulację. Dzieje się to w przybliżeniu w 37 godzin od rozpoczęcia wyrzutu LH, względnie w 17 godzin po szczycie jego występowania.

Najwięcej objawów wydzielanego śluzu o cechach wskazujących na możliwość poczęcia obserwuje kobieta w dniu szczytowego wydzielania estradiolu. Dzieje się to przed Szczytem objawu śluzu i przed jajeczkowaniem. Szybko następująca zmiana, zaznaczająca się po Szczycie objawu śluzu, dokonuje się w bardzo bliskim sąsiedztwie czasowym z dniem jajeczkowania. Zmiana ta jest wyrazem wzrostu wytwarzania progesteronu w tym czasie. W oparciu o te wydarzenia można z bardzo dużym prawdopodobieństwem przewidzieć wystąpienie następnej miesiączki, o ile nie doszło do poczęcia.

Z chwilą gdy jajeczkowanie już się odbyło, pęknięty pęcherzyk jajnika przekształca się w ciałko żółte. Wytwarza ono zarówno progesteron, jak i estradiol. Progesteron powoduje nagłą zmianę w śluzie. Zaznacza się ona bezpośrednio po jajeczkowaniu i pozwala określić Szczyt objawu śluzu.

Poza tym progesteron przygotowuje błonę śluzową macicy, rozrośniętą wskutek działania estrogenów, do zagnieżdżenia się zapłodnionej komórki jajowej.

Jeśli nie dojdzie do poczęcia, wytwarzanie estradiolu i progesteronu zaczyna się obniżać w około 7 dni po owulacji. Pociąga to za sobą złuszczanie błony śluzowej macicy. Ujawni się to w postaci krwawienia miesiączkowego w 11-16 dni po owulacji.

Metoda Billingsa wykorzystuje zmiany zachodzące w wytwarzanym śluzie z szyjki macicy. Kobieta zauważa je w ramach samoobserwacji. Metoda wykorzystuje je dla rozpoznawania wydarzeń leżących u podłoża cyklu owulacyjnego.

Reference:Ovarian Activity and Fertility and the Billings Ovulation Method, Professor-Emeritus James B. Brown, Ovulation Method Research and Reference Centre of Australia.